De Heimenberg in Utrecht

De Heimenberg in Utrecht

Ten oosten van de stad Rhenen ligt het uiteinde van de Utrechtse Heuvelrug. Deze berg is sinds 1900 beter bekend als de Grebbeberg. De berg was een geschikte plaats voor de aanleg van een ringwalburg, de Heimenberg. Een ringwalburg of ringwalburcht is een vroegmiddeleeuws verdedigingswerk bestaande uit 2 tot 4 meter hoge aarden wallen. De Heimenberg is een van de grootste archeologische monumenten van Nederland.  

Doorloop in de wal van de ringwalburcht vandaag de dag. Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. 

Archeologische opgraving 

In 2001 vond op het terrein archeologisch onderzoek plaats. Er zijn proefsleuven gegraven om zo een doorsnede van het terrein te verkrijgen. Zo werden de opeenvolgende bouwfasen met de bijbehorende wallen en grachten zichtbaar. De aanleg en het steeds ophogen van de wal ging gepaard met het uitgraven van een nieuwe gracht. 

Proefsleuf. Bron: Doesburg 2008, Het geheim van de Heimenberg.

Ouderdom en functie 

Onder andere een dolk van Scandinavisch vuursteen indiceerde een prehistorische ouderdom van de oudste gracht. Pollenonderzoek vond plaats middels materiaal uit de grachten. De walburg dateert uit het einde van de zevende en het begin van de achtste eeuw. Prehistorische vondsten zijn waarschijnlijk afkomstig uit een oudere laag gebruikt voor het opvullen van grachten. Wat was de functie van dit bouwwerk? Controlepost voor de Friezen, evenementen locatie, onderduikplaats? Er zijn vele mogelijkheden. 

De prehistorische dolk. Bron: Doesburg 2008, Het geheim van de Heimenberg.

Grebbelinie 

De Heimenberg is vele eeuwen later ook gebruikt voor militaire doeleinden in het kader van de Grebbelinie. Deze linie groeide in de loop der eeuwen uit tot een imposant verdedigingswerk. De laatste keer dat deze linie effectief werd gebruikt was in de meidagen van 1940. Toen vonden hier gevechten plaats tussen het Nederlandse leger en Duitse invasietroepen.  

Loopgraaf bij de Grebbeberg. Bron: waroverholland.