SD-gevangenis en andere functies van Oxerhof in WOII

SD-gevangenis en andere functies van Oxerhof in WOII

In juni 1943 wordt buitenplaats Oxerhof gevorderd door de Duitsers. Huiseigenaar Dirk Bolderheij moet in zeer korte tijd het huis verlaten. Oxerhof wordt in gebruik genomen door de Sicherheitsdienst (SD), de geheime dienst van de nazi’s. 

Buitenplaats Oxerhof in Deventer. Fotograaf: Huub van Sabben. 

Spionnenschool Kuhhof 

Het landgoed wordt door de SD omgebouwd tot een soort vesting. Hekken met prikkeldraad, landmijnen en waarschuwingsborden worden geplaatst. Gewapende SS’ers met honden houden indringers op afstand. Onder de schuilnaam Kuhhof vestigt zich hier een dependance van de Haagse spionnenschool Seehof op Park Zorgvliet. Voor de buitenwereld is het een ‘‘herstellingsoord voor gewonde Oostfrontstrijders’’. De spionnenschool bestaat slechts een jaar en is een mislukking. 

Omheining van buitenplaats Oxerhof. Bron: Afkomstig uit Canadees bioscoopjournaal. 

SD-gevangenis  

In de zomer van 1944 wordt het voormalige leslokaal ingericht als SD-gevangenis. Nederlandse verzetsmensen en Joden worden hier gevangengezet. Maar ook SS’ers en SD’ers die bijvoorbeeld waren gedeserteerd, zich hadden verzet tegen de leiding of corrupt waren bevonden. Degenen die zware vergrijpen hebben gepleegd krijgen de doodsstraf. Verzetsmensen verdacht van spionage of wapenbezit, waren meestal in het geheim al ter dood veroordeeld. Vanuit Oxerhof werden 21 van hen afgevoerd naar de Woeste Hoeve en daar geëxecuteerd. 

Oxerhof vlak na de bevrijding met Canadese jeeps op het erf. Links de voormalige SD-gevangenis. Bron: Canadees Archief (ingekleurd door Pieceofjake).

Bevrijding en herbestemmingen 

De Duitsers trekken zich op 5 april 1945 terug. 32 lichte gevallen worden vrijgelaten. Maar tien gevangenen, verzetsstrijders, worden op gruwelijke wijze vermoord. Canadese militairen vinden de volgende dag hun massagraf. De Canadezen nemen tot juni 1945 Oxerhof in gebruik als ondervragings- en detentiecentrum voor hun contraspionagedienst. 

In 1991 wordt ter herinnering aan alle slachtoffers van Oxerhof een monument op het landgoed opgericht. 

Herdenkingsmonument op landgoed Oxerhof, gemaakt door kunstenaar Frans van der Ven. Fotograaf: Huub van Sabben.