Thema Bezet & Bevrijd

Het thema van Dag van het Kasteel 2020 is Bezet & Bevrijd: kastelen en buitenplaatsen in 1940-’45.

In 2020 herdenken we het einde van de Tweede Wereldoorlog en vieren we 75 jaar vrijheid en vrede. Veel is er al geschreven over de militaire geschiedenis, en tegenwoordig wordt met verhalen en routes stilgestaan bij deze moeilijke periode. Wat daarin grotendeels ontbreekt is het verhaal van de kastelen, buitenplaatsen en landgoederen die een rol speelden in 1940-1945. In de lange geschiedenis van kastelen en buitenplaatsen is de periode 1940-1945 lange tijd onderbelicht gebleven. De Tweede Wereldoorlog, en de aanloop ernaartoe, had een grote invloed op kastelen en buitenplaatsen en op het leven en werken op deze monumenten. Eigenaren, personeel, pachters en omwonenden; ze moesten allemaal omgaan met deze nieuwe situatie. 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn verschillende monumenten met de bijbehorende gronden gevorderd door de Duitsers. Verschillende functies die kastelen en buitenplaatsen in deze tijd hadden waren onder andere verblijf van soldaten, plekken waar gijzelaars gevangen gehouden werden, onderdeel van de Atlantikwall, opslag (van onder andere wapenmaterieel) of verstopplek van kunstschatten, ziekenhuis, kostschool voor Duitse kinderen of een plek van vertier zoals vakantieoord of bordeel, of centra vanuit waar het verzet werd georganiseerd.  

Aanvankelijk leden de Nederlandse kastelen en buitenplaatsen relatief weinig schade. De Duitse overmacht was te groot en de capitulatie van Nederland kwam snel. De Duitse troepen hadden de opdracht zo min mogelijk schade aan te richten. Het was Hitlers plan om Nederland in het Duitse Rijk op te nemen.