Thema Bezet & Bevrijd

Het thema van Dag van het Kasteel 2020 is Bezet & Bevrijd: kastelen en buitenplaatsen in 1940-’45. Dit jaar staat de Tweede Wereldoorlog centraal.  

Kastelen en buitenplaatsen hebben een lange geschiedenis waarover veel bekend is, maar de periode 1940-1945 is lange tijd onderbelicht gebleven. De Tweede Wereldoorlog, en de aanloop ernaartoe, had een grote invloed op kastelen en buitenplaatsen en op het leven en werken op deze monumenten. Eigenaren, personeel, pachters en omwonenden; ze moesten allemaal omgaan met deze nieuwe situatie. 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn verschillende monumenten met de bijbehorende gronden gevorderd door de Duitsers die er kwartier hielden, het huis gebruikten als opslag (van onder andere wapenmaterieel), of het sloopten voor de aanleg van onder andere de Atlantikwall. Op andere kastelen en buitenplaatsen werden onderduikers, weeskinderen of geallieerde soldaten gehuisvest, of het verzet georganiseerd.  

Aanvankelijk leden de Nederlandse kastelen en buitenplaatsen relatief weinig schade. De Duitse overmacht was te groot en de capitulatie van Nederland kwam snel. De Duitse troepen hadden de opdracht zo min mogelijk schade aan te richten. Het was Hitlers plan om Nederland in het Duitse Rijk op te nemen. 

Verschillende functies die kastelen en buitenplaatsen tijdens WOII hadden zijn onder andere verblijf van soldaten, NSB-centrum in Utrecht, plek waar gijzelaars gevangengehouden werden, onderdeel van de Atlantikwall, opslag of verstopplek van kunstschatten, ziekenhuis, kostschool voor Duitse kinderen of een plek van vertier zoals vakantieoord of bordeel.