In de achtiende eeuw was het van zelfsprekend dat een adelijke familie van huishouding was voorzien. Zo ook Henriette van Nassau- Zuylestein, wonende in Kasteel Amerongen. Haar man, Frederik Christiaan van Reede was in 1718 overleden, waardoor ze als weduwe samen met haar kinderen achterbleef in het kasteel.
In 1721 overleed ook haar kasteelvrouwe Ursula Philippota van Raesvelt. Dit betekende dat Willemijntje Gijsberts van Panderen (Vrouw Doorslag) de nieuwe kasteelvrouwe werd. Een hele verantwoordelijkheid. Willemijntje werd een van de belangrijkste personeelsleden.
Willemijntje, toen ook plechtiger genaamd als Wilhelmina, heeft grotendeels de kinderen van Henriette opgevoed. Ze kreeg het volle vertrouwen van Henriette en haar kinderen. Op een gegeven moment leek ze bijna deel van het gezin te zijn geworden.
Als de twee zonen gaan studeren aan de universiteit in Marburg in het Duitse Hessen, zorgt mevrouw Doorslag dat het de jongens aan niets ontbreekt. Het huishouden in Marburg is eenvoudig en wordt goed geleid door Doorslag. Zelfs de potten en pannen uit Amerongen gaan met hen mee. Zij regelt ook de provisiekast, de voorraden zijn dusdanig dat er nooit gebrek is aan lekkernijen. Vruchten, hammen, spek en ook wijn van ’t Huys uit Amerongen.
“WIJ VERZOEKEN ONS DIENST TE PREEZENTEREN AAN SUSJE EN VROU DEURSLAG.”
Groetjes
De zonen sturen aan moeder Henriëtte regelmatig verslag van wat zij doen en wat zij dagelijks meemaken. Zij hebben in Marburg een vol lesprogramma met schrijven, lezen, talen leren, schieten, paardrijden; overdag en ook ’s avonds. Uit de familiecorrespondentie tussen moeder en haar zonen blijkt dat de jongens geregeld vragen om de groeten over te brengen aan mevrouw Doorslag: “Wij verzoeken ons dienst te preezenteren aan susje en vrou Deurslag.”
Wilhelmina van den Doorslag, ook wel vrouw Doorslag genoemd had ook nog een privéleven. Ze was getrouwd, kreeg kinderen, en werd, net als Henriette, weduwe toen de kinderen nog klein waren. Willemijntje kwam net als haar man Jan (Johannes van den Doorslag) uit een gezin met een zekere maatschappelijke welstand, want ze heeft leren lezen en schrijven. Gezien de maatschappelijk positie van vrouw Van den Doorslag was het ook begrijpelijk dat ze op vertrouwelijke voet met de bewoners van het kasteel leefde.
Portret
Bijzonder is dat de familie een portret van hun huishoudster liet maken en ophangen. Dat alleen al geeft aan welke rol vrouw Doorslag binnen het huishouden heeft gespeeld. Het schilderijtje hangt nog altijd in het Huys. Ze is daarop afgebeeld met een boek en een bril in haar hand. Het lijkt bedoeld als eerbetoon aan iemand die voor het gezin van grote betekenis was, want het was zeker niet gebruikelijk dat een huishoudster een eigen portret kreeg. Dat zij kon lezen was in die tijd niet uitzonderlijk, maar het feit dat dit zo zichtbaar is gemaakt, onderstreept haar positie in het huis. Het portret hangt in de lange gang, recht tegenover de ingang van de gobelinkamer.
De aanwezigheid van vrouw Doorslag in Kasteel Amerongen laat zien dat de verhoudingen binnen een adellijk huishouden niet altijd strak afgebakend waren. Hoewel zij formeel deel uitmaakte van het personeel, groeide zij uit tot een vertrouwenspersoon en spilfiguur binnen het gezin. Haar rol ging verder dan dagelijkse taken; ze droeg bij aan de opvoeding, de organisatie van het huishouden en het welzijn van de kinderen, zowel in Amerongen als tijdens hun studiejaren in Marburg. Het feit dat haar portret bewaard is gebleven en zichtbaar in het kasteel hangt, maakt duidelijk dat haar inzet en aanwezigheid niet zijn vergeten. Vrouw Doorslag is daarmee een bijzonder voorbeeld van iemand die zonder titel of rang toch een blijvende plek in de geschiedenis van het Huys heeft gekregen.
Traine Content Creator
Myrthe Martens neemt deel aan het leertraject ‘Trainee Content Creator’ van Stichting Dag van het Kasteel
Bron
Alex Martens
Afbeelding
Afbeelding 1: Vrouw Doorslagh, huishoudster van Henriëtte van Nassau-Zuylestein, 18e eeuw. Collectie Kasteel Amerongen.
Afbeelding 2: Blog door Myrthe Martens
