Maandenlang had Assueer de grote zaal niet willen betreden. Het was haar zaal. Het was zijn dochter.
Die winteravond in 1750 had de familie Van Heeckeren extra luxe gedineerd, en ze waren wel wat gewend. Assueers echtgenote had kosten noch moeite gespaard om hun gasten te fêteren. Het leek wel alsof ze alle kaarsen uit het huis verzameld had om de eetkamer te verlichten. Het zilver blonk, het kristal schitterde. Er was één gast in het bijzonder die de vrouw die avond rustig wilde observeren. Een mogelijke huwelijkskandidaat voor hun oudste dochter zat aan de rijk gedekte tafel. Maar Assueer zelf kende zijn dochter. Juist als er wat op het spel stond, schiep Henriette Johanna er genoegen in om het gezelschap te choqueren. En eerlijk is eerlijk, haar vader liet zich dan graag meeslepen. Tot afschuw van zijn echtgenote.
De vrouw des huizes had aanvankelijk nog hoop gehad die dag. De ontvangst van de gasten was vlekkeloos verlopen. Ze waren op tijd gearriveerd ondanks het slechte weer en de zompige paden. De zon was al onder en haar dochter was het gezelschap voorgegaan bij een kleine tour door de bel-etage. Met een grote kandelaar in haar hand leidde zij hen de grote zaal in. Trots hief ze de brandende kaarsen zo hoog mogelijk en wees naar het plafond. In het flikkerende licht, ver boven hun hoofd, zagen de gasten een rustende Venus zweven. Melkwit en gaaf. Sierlijk uitgestrekt tussen ranken en zachte wolken. “Papa wilde eigenlijk een Hercules, Apollo of Jupiter. Maar ik heb hem verrast”, zei ze met een schaterlach. “Toen hij op reis was, heb ik meester Marot verteld dat Papa van gedachten was veranderd over zijn ontwerp. Geen vechtersbazen, geweld en oorlog van die oude Grieken en Romeinen. Het móet een Venus worden, schreef ik aan Marot. Gracieus. Verfijnd. Kijk hoe haar ogen vredig gesloten zijn, maar je weet niet of ze echt slaapt”. Het gezelschap glimlachte beleefd richting de naakte godin van liefde en schoonheid, en keuvelde verder over reizende Italiaanse en Duitse stucwerkers die ook in hún huizen prachtige ornamenten aanbrachten. Zo mooi als dit plafond, had men echter zelden gezien. Door de vochtige lucht dat najaar, hing in de zaal nog altijd de geur van traag drogend kalk.
Hoewel de avond nog zo goed was voorbereid ging het mis tijdens het diner. Bij het voorgerecht had Henriette Johanna haar vader al uitgedaagd tot een verhit gesprek over opruiende pamfletten en nieuwsberichten uit de wereld. Over de stadhouder en over de opstanden in Suriname. “Cher Papa”, had ze gezegd, terwijl ze hem strak aan keek, “En wat denkt u van de West-Afrikanen die de bemanning van de Snow Ann hebben overmeesterd? Wist u dat ze in vrijheid teruggevaren zijn?”. Het klonk triomfantelijk. Assueer keek zijn dochter aan, zijn hoofd schuin, zijn blik twinkelde. Zijn echtgenote bevroor, legde haar couvert neer en zuchtte zachtjes, maar Assueer veerde op. Hij genoot van hun discussies en verwonderde zich hoe zijn dochter al van jongs af aan zo’n bijzonder mens was.
Toen het dessert werd opgediend excuseerde Henriette Johanna zich. Ze voelde zich onwel en rillerig, ze stond op, gaf haar vader een klopje op zijn rug en vertrok vroeg naar haar slaapkamer. Haar moeder verbeet zich, maar Assueer gaf instructies om de haard in haar kamer hoger op te stoken. IJskoude regen sloeg tegen de ramen. De gasten vetrokken verbouwereerd. De huwelijkskandidaat had genoeg gezien, stapte in zijn rijtuig, reed weg met gebogen hoofd. Assueer vroeg zich af of hijzelf niet stiekem opgelucht was. Zijn dochter zou nu nog wat langer bij hem wonen. Bovendien, welke echtgenoot zou ooit haar karakter en kennis op waarde schatten?
Midden in de nacht drong het geklop op zijn slaapkamerdeur langzaam tot hem door. Hij ontwaakte vanuit een onrustige droom, over hoe de elegante ranken op het nieuwe plafond tot leven kwamen en razendsnel over Venus heen groeiden. Henrietta Johanna was er slecht aan toe, zei de bediende. Snel liep Assueer de gang door. Haar slaapkamerdeur stond open. Bedienden liepen in en uit. Daar lag ze, zijn kind, badend in het zweet. Naast haar bed stond een wasteil die inderhaast gehaald was om haar spuug op te vangen. Assueer veegde de kletsnatte haren van haar gloeiende voorhoofd. Het kon een zware griep zijn, toch? Maar in de hoek van de slaapkamer hoorde hij een kamermeisje fluisteren over “het gespikkelde monster”.
Dag en nacht bleef Assueer naast haar bed zitten. Hij had een geneesheer uit Zutphen geroepen. Over de lange oprijlaan had hij door het slaapkamerraam de man te paard als een donker stipje zien aankomen. Vlagen natte sneeuw kwamen uit de grijze lucht. Het weer was guurder dan normaal voor november. Eenmaal in de slaapkamer, wilde de arts plotseling geen stap meer richting het bed zetten. Hij had het gezicht van Henriette Johanna dat net boven de dekens uitstak gezien. Ze ijlde. “U begrijpt uiteraard het probleem”, meldde de arts. Assueer knikte. “Ramen openzetten, dekens hooguit tot aan de middel, alles afkoelen”, adviseerde de geneesheer zonder omhaal. “Mag ik u nog iets vragen? Ziet u kleine paarse of zwarte vlekjes tussen de zwellingen?” vroeg de man aan Assueer. Hij hoefde niet te kijken, hij wist het antwoord al. Opnieuw knikte Assueer. De arts zweeg even: “Mmm, petechiae, ontbinding van het bloed”. Assueer vloekte. De man ging onverstoord door: “Bereid u voor op het einde. Als het proces voorbij is, dient u alle textiel te verbranden”. Assueer vloog richting de arts, die hem ternauwernood kon ontwijken. De man stapte razendsnel de kamer uit, de gang op, de trap af. “Mijn kind, mijn kind is het”, schreeuwde Assueer hem door de lege corridor na.
Terwijl de arts door de met marmer bekleedde vestibule naar buiten liep viel zijn blik even op het interieur van de grote zaal. Hij ving een glimp op van het plafond en de zwevende jonge vrouwenfiguur, maar wist niet wie zij was.
Op zondag 15 november overleed Henriette Johanna, 19 jaar oud. Buiten sneeuwde het.
Pas in het voorjaar durfde Assueer de kasteelzaal binnen te gaan. Haar zaal. Het was zijn dochter. De lentezon viel zacht de ruimte binnen. Hij keek omhoog. In zijn hand hield hij een tekening vast. Het was een schets die Henriette Johanna gemaakt had van haar Venus. Melkwit en ongevlekt.
Afbeeldingen:
Aangeleverd door Museum More
Over de VriendenLoterij Kasteelprijs
Dankzij een genereuze bijdrage van de VriendenLoterij reikt Stichting Dag van het Kasteel ook aankomend jaar weer de VriendenLoterij Kasteelprijs uit. De prijs sluit aan bij het thema van het jaarlijkse festival Dag van het Kasteel, dat tijdens het Pinksterweekend plaatsvindt. Het thema van 2026 is ‘Liefde’, waarbij de focus ligt op intermenselijke relaties op erfgoedlocaties. De VriendenLoterij Kasteelprijs draagt dit jaar daarom het thema ‘Het mooiste liefdesverhaal’. Meer informatie over de prijs is te vinden via onze kanalen.
In 2025 ging de prijs naar Landgoed de Wiersse met het thema ‘De meest bijzondere tuin van Nederland’. En in 2024 won Landhuis Oud-Amelisweerd in Bunnik (UT) met het thema ‘Het Beste Kasteelrecept van Nederland’.
De VriendenLoterij Kasteelprijs wordt mogelijk gemaakt dankzij de deelnemers van de VriendenLoterij.
Thema Dag van het Kasteel 2026: Liefde
‘Liefde!’ is dit jaar het thema van Dag van het Kasteel. Voorafgaand aan en ín het Pinksterweekeinde (22 t/m 25 mei 2026) openen traditiegetrouw meer dan honderd erfgoedlocaties hun deuren. Meer informatie over het thema: Thema 2026 – Dag van het Kasteel
